نویسندگان:

علی سلیمی¹ ، علی پروانه² ، حدیث دارابی³ .

¹استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه رازی کرمانشاه، ایران.

²دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

³دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

چکیده فارسی: جنبش زنان در جهان عرب ابتدا توسط مردان شروع شد، اما سرانجام زنان رهبری آن را به‌دست گرفتند. «عایشه تیمور» شاعر سنت‌گرای مصری و «می زیاده» نویسندۀ نوگرای سوری از دو موضع متفاوت، ندای این آزادی‌خواهی را سر دادند. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی این جنبش در دنیای عرب با تأملی در اندیشۀ این دو نویسنده می‌پردازد و به این پرسش پاسخ می‌گوید که این جنبش چه فرازوفرودهایی پیموده است. نتیجۀ پژوهش نشان می‌دهد در جهان عرب، دو جریان فکری این موضوع را به چالش کشیده‌اند. یکی سنت‌گرای افراطی و مخالف با هرگونه حضور زنان در جامعه و دیگری جریانی که پیشرفت زنان را فقط در آزادی بی‌قیدوشرط از سنت‌های پیشین و تقلید از غرب می‌دانست. در این میان، یک رویکرد اعتدالی توسط عایشه تیمور و می زیاده به‌وجود آمد که نقطۀ بهینۀ این جنبش را در ترکیبی متعادل از سنت و مدرنیسم، با رعایت شئون زندگی اجتماعی می‌دانست. هرچند خاستگاه فکری این دو به‌کلی متفاوت بود، یکی در سنت اسلامی ریشه داشت و دیگری یک مسیحی متأثر از غرب و متمایل به مدرنیته بود، اما به باور آن‌ها، ایجاد دگرگونی در نگاه به زن و رفتار با او، یک ضرورت تاریخی شمرده می‌شد؛ بنابراین، هرگاه بحث از حقوق تضییع‌شدۀ زنان به میان می‌آمد، این دو با هم یک‌صدا می‌شدند و این امر، نقشی بسیار مؤثر در پیشرفت این جنبش در جهان عرب بر جای گذاشت.

کلمات کلیدی: فمینیسم ، اعتدال ، جامعۀ عربی ، عایشه تیمور ، می زیاده .

Arab Feminism in the Orbit of Tradition and Modernity With a Reflection on the Views of Aisha Taymur and May Ziadeh

English Abstract: The women's movement in the Arab world was initially initiated by men; however, leadership ultimately transitioned to women. “Aisha Taymur,” a traditionalist Egyptian poet, and “May Ziadah,” a modernist Syrian writer advocated for this liberation from two distinct perspectives. The present study employs a descriptive and analytical methodology to investigate this movement within the Arab world, reflecting on the perspectives of these two authors. It endeavors to address the question of the fluctuations experienced by this movement. The findings of the study indicate that within the Arab world, two intellectual currents have engaged with the challenges surrounding this issue. One perspective is characterized by extreme traditionalism, opposing any involvement of women in society. In contrast, another viewpoint advocates for women’s advancement solely through unconditional liberation from historical traditions and emulation of Western ideals. Meanwhile, a more moderate approach has been articulated by “Aisha Taymur” and “May Ziyadah,” who propose that the ideal resolution for this movement lies in a harmonious integration of tradition and modernity, while simultaneously honoring the various dimensions of social life. Despite their distinct intellectual origins—one grounded in Islamic tradition and the other a Christian influenced by Western thought and oriented towards modernity—both shared a conviction that transforming the perception and treatment of women was deemed a historical imperative. Therefore, whenever the discourse surrounding the infringed rights of women arose, the two would articulate their perspectives in unison.