نویسندگان:

احمد اسفندیار¹ ، فائزه تقی پور² .

¹دانشجوی دکترای ارتباطات علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، ایران. «نویسنده مسئول» ahmadesfandyar@yahoo.com

²دانشیار گروه علوم ارتباطات و کسب‌وکار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، ایران.f.taghipour@khuisf.ac.ir

چکیده فارسی: این مقاله به بررسی نحوه بازنمایی «سفره غذا» و نسبت آن با سبک زندگی اسلامی - ایرانی در شش فصل مجموعه تلویزیونی سریال «پایتخت» می‌پردازد. درواقع، مسئله اصلی این است که با توجه به تأکید قوانین موجود بر گنجاندن ارزش‌ها و باورهای دینی و سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی در سریال‌ها و برنامه‌های تلویزیونی، این سریال تا چه میزان به این موضوع توجه کرده است؟
برای پاسخ به این پرسش، سکانس‌های منتخب از ۳۶ قسمت مختلف این سریال که در آن‌ها سفره غذا، تهیه غذا و گردهمایی شخصیت‌های اصلی به‌منظور صرف غذا به تصویر کشیده شده بود، به‌مثابه یک متن فرهنگی و بر اساس روش نشانه‌شناسی جان فیسک تحلیل شدند. نتایج به‌دست‌آمده نشان داد اگرچه در بازنمایی سفره غذا از نمادهای دینی و سبک زندگی اسلامی - ایرانی بهره گرفته شده و به لحاظ دلالت‌های فرهنگی و اجتماعی، فرهنگ تعامل و تقویت روابط خانوادگی، توجه به آداب و رسوم سنتی (در طبقه متوسط جامعه) و دوری از تشریفات و تجملات به نمایش گذاشته شده است، اما این بازنمایی کاملاً منطبق بر سبک زندگی اسلامی - ایرانی نیست. ارزش‌های مهم دینی مرتبط با سفره غذا، نظیر دوری از غفلت، توجه به آفریدگار هستی، آداب مهمان‌داری و رعایت حرمت سفره، در این سریال موردتوجه کافی قرار نگرفته‌اند. به بیان دیگر، مجموعه رمزگان‌های به‌کاررفته در سریال «پایتخت» سفره غذای سنتی طبقه متوسط ایرانی و خانواده صمیمی که در حال گذار از سنت به مدرنیته است را بازنمایی می‌کند و به برساخته‌های این نظام، خصلتی طبیعی می‌بخشد که چندان با سفره و آداب اسلامی همخوانی ندارد.

کلمات کلیدی: سبک زندگی ، ایران ، بازنمایی ، نشانهشناسی ، اسلام ، غذا ، سریال پایتخت ، سفره ، جان فیسک .

Representation of the “Dining Table” and Its Relation to the Islamic–Iranian Lifestyle: A Case Study of the Television Series Paytakht

English Abstract: Abstract This article explores the representation of the “dining table” (sofreh-e ghazā) and its relationship with the Islamic–Iranian lifestyle in all six seasons of the television series Paytakht. The central question concerns the extent to which the series, in light of existing cultural policies emphasizing the incorporation of religious values and the Islamic–Iranian way of life into television productions, has adhered to these normative frameworks. To address this inquiry, selected scenes from 36 episodes—featuring instances of food preparation, communal dining, and family gatherings around the table—were analyzed as cultural texts through John Fiske’s semiotic approach. The findings revealed that although the series employs religious symbols and elements reflective of the Islamic–Iranian lifestyle in its depiction of the dining table—and, in cultural and social terms, foregrounds values of interpersonal interaction, familial cohesion, observance of traditional customs within the middle class, and the avoidance of ostentation and luxury—this representation does not entirely align with the principles and moral imperatives constituting the Islamic–Iranian lifestyle. Crucial religious values associated with the act of dining—namely mindfulness against negligence, remembrance of the Creator, hospitality ethics, and respect for the sanctity of the dining table—receive insufficient emphasis within the narrative structure. In other words, the semiotic codes employed in Paytakht construct an image of the traditional middle-class Iranian family in transition from tradition to modernity, naturalizing a form of domestic life that, while culturally resonant, diverges from the normative principles of the Islamic–Iranian ethos surrounding food and communal dining.