نویسندگان:

محمدرضا کیخا¹ ، حمید موذنی بیستگانی² ، میثم منادی فرد³ .

¹عضو هیات علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان

²دانش آموخته سطح 4 حوزه قم و دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه سیستان و بلوچستان

³دانش آموخته ی سطح سه حوزه علمیه خراسان، خراسان، ایران

چکیده فارسی: مطابق اخبار صحیحه و دیدگاه فقها­ی متأخر و قانون (ماده 1087 قانون مدنی) اگر هنگام انشاء عقد نکاح، مهری مشخص نشده باشد و پس از آن نیز معلوم نگردد با انجام عمل زناشویی مهرالمثل برای زن ثابت می­شود؛ اما مشهور قدما معتقدند در صورتی که زوج، چیزی را به زوجه داده باشد و پس از آمیزش، وی را طلاق دهد، آنچه قبلاً زوجه دریافت کرده است به ازاء مهریه وی محاسبه می­گردد و زوجه، حق مطالبه مهرالمثل و هیچ چیز دیگری را ندارد. این در حالی است که فقهای متأخر فتوایی مخالف مشهور قدما دارند؛ لذا باید دید به چه دلیل فقهای متأخر به این شکل از دیدگاه قدما روی‌گردان شده­اند و فتوایی کاملاً متفاوت صادر کرده­اند؟ و بالاخره کدام یک از این دیدگاه­ها متقن­تر است؟ این پژوهش که به روش توصیفی تحلیلی انجام شده نشان می­دهد، فتوای مزبور، سه رویکرد را تاکنون پشت سر گذاشته است. رویکرد اول، دوره قدما است که فقها، جزم به فتوای مذکور داشته­اند. رویکرد دوم، دوره تردید است که اولین بار توسط محقق در شرایع صورت پذیرفته و رویکرد سوم، انکار دیدگاه مشهور قدما که مربوط به دوره پس از محقق است. بر اساس پژوهش انجام شده، به نظر می­رسد، دیدگاه مهرانگاری هدایا، فاقد هرگونه دلیل موجهی بوده و اعتماد فقها متقدم، عمدتاً بر پایه اعتماد به پاره­ای از تأویلات و توجیهاتی است که بر برخی اخبار، تحمیل شده در حالی که اخبار مورد استناد، نه تنها صریح بلکه ظاهر در فرع محل بحث هم نیستند. از این رو تنها در صورتی می­توان آنچه را قبلاً زوجه دریافت نموده به منزله مهریه وی محاسبه کرد که زوجه، رضایت خود را نسبت به مهرانگاری آن ابراز کرده باشد.

کلمات کلیدی: نکاح ، مهرالمثل ، مهرالمسمی ، مفوضه‌البضع ، عطایا .

Feasibility of giving gifts in a marriage without mehr al-masami

English Abstract: According to authentic reports and the views of later jurists and law (Article 1087 of the Civil Code), if the dowry was not specified when the marriage contract was concluded, and it is not determined after that, the dowry of the wife is established by performing the marriage act. But famous people have said in the past that if the husband gives something to his wife and divorces her after intercourse, what the wife has already received is calculated as her dowry, and the wife has the right to demand dowry and nothing else. does not have Now we have to see why the recent jurists have made a 180 degree turn in this issue? And which one is more correct? This research, which was carried out using a descriptive and analytical method, shows that the said fatwa has gone through three stages so far. The first stage is the old period, when the jurists were firm on the aforementioned fatwa. The second stage is the period of doubt, which was done for the first time by researcher in Sharia. The third stage, the stage of denial, which is related to the period after the researcher. But it seems that the mentioned point of view lacks any valid reason and the trust of the advanced jurists is mainly based on trusting some of the interpretations and justifications that have been imposed on some news while the cited news are not only explicit But appearance is not the subject of discussion.