نویسندگان:

¹استادیار گروه مطالعات علوم اجتماعی و توسعه، پژوهشکده زنان، دانشگاه الزهرا (س). تهران، ایران.

چکیده فارسی: هدف: افزایش میزان اشتغال زنان پرداختن به مسائل مربوط به تعادل کار-خانواده، را حائز اهمیت نموده است. یکی از گروه­ های زنان شاغل، اعضای هیئت علمی دانشگاه هستند که به دلیل اقتضائات شغلی، ایفای هم­زمان نقش شغلی و خانوادگی و به ویژه مادری برای آنان دشوار و با پیامدهای خاصّی همراه است. شناسایی این پیامدها می­ تواند با کمک به شناخت عمیق ­تر مسائل زنان عضو هیئت علمی، زمینۀ لازم را برای حل مسائل موجود در مسیر برقراری تعادل میان نقش­ های شغلی و مادری فراهم کند و به این ترتیب به ایفای هر چه بهتر نقش­ های شغلی و مادری کمک نماید. در این راستا هدف پژوهش حاضر شناسایی پیامدهای اشتغال و مادری هم­زمان، با استفاده از روش کیفی بوده است.
روش: به این منظور با مصاحبه با 20 نفر از زنان عضو هیئت علمی دانشگاه­های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و تحلیل محتوای کیفی مصاحبه­ ها به استخراج پیامدهای ایفای هم­زمان نقش شغلی و مادری پرداخته است.
نتایج: بر اساس یافته ­ها پیامدها شامل «موفقیت در فرزندپروری»، «کاستی ­های فرزندپروری»، «اختلال در رابطۀ همسری»، «توانمندی روحی»، «فشارهای جسمی و روانی» و «اختلال در رشد و ارتقاء شغلی» بوده است. مشارکت-کنندگان پیامدهای مثبت و منفی را توأمان تجربه کرده ­اند و شرایط مختلفی در تجربۀ این پیامدها نقش داشته ­اند که بر اساس آن، افزایش حمایت از مادران شاغل در سطح خانوادگی و سازمانی به منظور برقراری تعادل بین نقش شغلی و مادری می­تواند نقش مؤثری در کاهش پیامدهای منفی ایفای هم­زمان نقش شغلی و مادری داشته باشد.

Consequences of Fulfilling Concurrent Occupational and Maternal Roles among Faculty Members

English Abstract: Objective: The increasing number of women working outdoors has made work-family balance issues particularly significant. Female faculty members make up a group of employed women for whom the simultaneous fulfillment of occupational and family roles, especially maternal responsibilities, is challenging and associated with specific consequences. Identifying these consequences can facilitate a deeper understanding of the issues faced by women faculty members and provide a foundation for resolving the existing challenges in achieving a balance between occupational and maternal roles, thereby supporting more effective performance in both domains. Method: the present study was conducted to identify the consequences of concurrent employment and motherhood using a qualitative approach. To this end, semi-structured interviews were performed with 20 female faculty members from some universities under the Ministry of Science, Research, and Technology. Qualitative content analysis was also carried out to extract the consequences of performing occupational and maternal roles simultaneously. Results: These consequences were found to be “success in childrearing”, “shortcomings in childrearing”, “marital relationship disruption”, “psychological empowerment”, “physical and psychological pressures”, and “career growth and promotion disruption Conclusions: The participants experienced both positive and negative consequences simultaneously, and various conditions influenced these experiences. Based on the findings, enhancing support for employed mothers at both familial and organizational levels can achieve a balance between occupational and maternal roles and effectively mitigate the negative consequences of concurrently performing these roles.