نویسندگان:

صدیقه حیدری مجد¹ ، خدیجه مظفری سیبنی² ، مهسا کهبند³ .

¹فارغ التحصیل دانشگاه ادیان و مذاهب

²استادیار گروه حقوق، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

³دانش آموخته کارشناسی حقوق، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهر(س)، تهران، ایران

چکیده فارسی: هدف، بخش‌های درخواست طلاق از سوی زوجه در موارد معدودی مورد پذیرش دادگاه قرار می‌گیرد. یکی از این موارد، دشوار شدن ادامۀ زندگی برای زوجه به­نحوی است که قابل‌تحمل نباشد که از آن به عسروحرج تعبیر می‌شود. ازآنجاکه قانون، شرایط تحقق عسروحرج بر اثر ضرب‌وشتم را تعیین نکرده است، رویۀ قضایی نقش تعیین‌کننده برای تبیین این شرایط ایفا می‌کنند.
روش پژوهش، در این پژوهش به شیوۀ تحلیلی به بررسی آرای یافت شده درخصوص تحقق یا عدم تحقق عسروحرج در پرونده‌هایی که ضرب‌وشتم مورد استناد زوجه قرارگرفته است، پرداخته‌شده و رویکرد دادگاه‌ها مورد نقد قرارگرفته است. درواقع مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر آن است که دادگاه‌ها چه معیارهایی را برای تشخیص عسروحرج ناشی از ضرب‌وجرح به کار می‌گیرند و آیا این معیارها مناسب و منصفانه هستند؟
 یافته‌ها فرض مقاله آن است که معیارهایی نظیر محکومیت متعدد کیفری زوج و استمرار خشونت برای تشخیص موضوع عسروحرج ضروری نیستند و باید در بوته نقد قرارگرفته و بهبود یابند. چراکه خشونت معمولاً امری تصادفی نیست و یک‌بار محکومیت زوج به ضرب‌وجرح زوجه می‌تواند نشان‌دهندۀ رفتاری مستمر و خشونت‌آمیز در روابط میان زوجین باشد.
 نتیجه‌گیری پیشنهاد می‌شود که قانون‌گذار به‌ویژه در خصوص بار اثبات اعمال خشونت در خانواده اقدام به وضع مقرره و تسهیل این امر برای زوجه کند. اقدامات پیشگیرانه درخصوص طلاق از قبیل آموزش‌های مستمر زوجین برای ارتقای مهارت‌های زندگی و ارائۀ مشاوره‌های روانی و حقوقی مناسب و به‌موقع در کنار آموزش قضات نیز باید در اولویت نهادهای ذی‌ربط قرار گیرد و رعایت باشد

کلمات کلیدی: طلاق ، عسر و حرج ، طلاق به درخواست زوجه ، ضرب و جرح ، ضرب و شتم .

Divorce the wife on the basis of hardship and embarrassment caused by beating

English Abstract: In Iranian law, applications for divorce filed by the wife are accepted by the courts only in limited circumstances. One such circumstance is when the continuation of married life becomes so difficult for the wife that it is intolerable, a situation referred to as ‘hardship and distress’ (ʿusr va haraj). Since the law does not specify the conditions under which hardship and distress resulting from physical violence are realized, judicial practice plays a decisive role in clarifying these conditions. The research method adopted in this study is analytical. It examines judicial decisions concerning the establishment or non-establishment of hardship and distress in cases where the wife has relied on allegations of physical assault and battery, and critically evaluates the approach taken by the courts. The main research question is what criteria courts employ to determine hardship and distress arising from physical violence, and whether these criteria are appropriate and fair. The findings support the article’s hypothesis that criteria such as multiple criminal convictions of the husband or the continuity of violence should not be considered necessary conditions for establishing hardship and distress, and therefore should be subject to critique and reform. This is because violence is usually not a random or isolated occurrence, and even a single conviction of the husband for assaulting the wife may indicate a persistent pattern of violent behavior within the marital relationship. In conclusion, it is recommended that the legislator enact specific regulations—particularly with regard to the burden of proof in cases of domestic violence—and facilitate this process for wives. Preventive measures related to divorce, such as continuous education for couples aimed at improving life skills, the provision of appropriate and timely psychological and legal counseling, and the training of judges, should also be prioritized and duly implemented by the relevant institutions.