نویسندگان:
زهرا کوچکی1 ، جواد خدادادی سنگده2 ، ابراهیم نعیمی3 .1کارشناس ارشد مشاوره توانبخشی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
2استادیار، گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
3دانشیار، گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده فارسی: زنان سرپرست خانوار با وجود تحمل بار سنگین مسئولیت، همچنان به خلق آیندهای روشن برای خود و فرزندانشان امیدوارند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی راهبردهای انطباقپذیری زنان سرپرست خانوار با نقشهای چندگانه، بهصورت کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. با توجه به معیارهای مشخصشده برای ورود به پژوهش، 12 زن سرپرست خانوار ساکن تهران بهعنوان نمونه مورد مطالعه انتخاب شدند. یافتههای پژوهش نشان داد زنان سرپرست خانوار برای مقابله با چالشهای ناشی از ایفای نقشهای متعدد از پنج راهبرد اصلی: مدیریت یکپارچه منابع، خوداتکایی، معنویتمحوری، روحیهافزایی و فعالسازی شبکه حمایتی بهره میبرند. نتایج نشان داد که این زنان با اتخاذ رویکردی فعالانه و با تکیه بر عاملیت فردی خود، بهدنبال راهکارهایی برای بهبود شرایط زندگی خود هستند. مفاهیمی همچون علاقه اجتماعی، مرزبندی و فعالسازی حمایتهای بیرونی بهعنوان ابعاد مهمی از این راهبردها مطرح شدند. زنان سرپرست خانوار با تقویت ارتباطات اجتماعی، تعیین مرزهای مشخص و بهرهگیری از حمایتهای موجود، توانستهاند بر چالشهای خود غلبه کرده و کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند. پژوهش حاضر نشان داد زنان سرپرست خانوار انطباقپذیر بهجای پذیرش نقش قربانی، بهصورت فعال در جستوجوی راهکارهایی برای بهبود شرایط خود هستند و از راهبردهای خلاقانهای برای مقابله با مشکلات استفاده میکنند. یافتههای این پژوهش میتواند در طراحی برنامههای مداخلهای مؤثر برای توانمندسازی زنان سرپرست خانوار مورد استفاده قرار گیرد.
The Strategies of Adapting to Multiple Roles in Female Heads of the Household
English Abstract: Single mothers, despite bearing a heavy burden of responsibilities, maintain hope for a brighter future for themselves and their children. This qualitative study, using thematic analysis, aimed to identify the adaptive strategies employed by single mothers in managing multiple roles. Twelve single mothers residing in Tehran were selected based on specific criteria. Findings revealed five primary strategies: integrated resource management, self-reliance, spirituality, self-motivation, and activation of support networks. These women actively sought solutions to improve their lives through a proactive approach and personal agency. In the context of these strategies, key dimensions emerged as essential, including social connectedness, boundary setting, and the activation of external support systems. By strengthening social connections, establishing clear boundaries, and leveraging available support, single mothers overcame challenges and enhanced their quality of life. The study revealed that these resilient women, rather than adopting a victim role, actively sought solutions and employed innovative strategies to cope with difficulties. The findings can inform the development of effective intervention programs to empower single mothers.