نویسندگان:

¹رئیس اداره معارف قرآن و اهل بیت حوزه های علمیه خواهران

²دانشیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

چکیده فارسی: آیۀ 96 سورۀ طه: «قالَ بَصُرْتُ بِما لَمْ‌یبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُها وَ کَذلِکَ سَوَّلَتْ لِی نَفْسِی»، از فتنه سامری و انگیزه وی برای رواج گوساله‌پرستی در میان بنی‌اسرائیل خبر می‌دهد. در تفسیر این آیه شریفه، دیدگاه‌های مختلف و شگفتی از سوی مفسران بیان شده است. در مقاله حاضر، دیدگاه‌های مفسران اهل سنت در تفسیر این آیه، بررسی و با روش توصیف و تحلیل، در صدد پاسخ به این سؤال برآمده است که مفسران اهل سنت، چه دیدگاه‌هایی در تفسیر عبارت یادشده از آیه 96 طه ارائه داده‌اند؟ و دیدگاه آنان، به‌ویژه دیدگاه مشهور و رایج میان اهل سنت، چگونه ارزیابی می‌شود؟ با بازخوانی دیدگاه‌های مفسران اهل‌سنت و تحلیل داده‌ها، 8 مسئله از آیه یادشده به بحث گذاشته شد و با نقد دیدگاه‌های مشهور، دیدگاه صحیح‌تر در تفسیر آیه شریفه معرفی شد. به‌نظر می‌رسد مقصود از «رسول» در آیه شریفه، حضرت موسی(ع)، مقصود از «اثر»، سنت و روش موسی(ع) در دینداری و نه خاک زیر پای اسب جبرئیل و مقصود از «نبذتُها»، به دورافکندن سنت و تعالیم موسی(ع) و نه ریختن خاک زیرپای جبرئیل در گوساله بوده است.

A critical study of the views of Sunni commentators on the interpretation of verse 96 of Taha

English Abstract: Verse 96 of Sūrat Ṭāhā — “He said, ‘I perceived what they perceived not, so I took a handful from the trace of the Messenger and cast it away; thus did my soul entice me’” — recounts the episode of al-Samiri and his motive for introducing calf-worship among the Children of Israel. Muslim exegetes have presented divergent interpretations of this verse. This study explores the views of Sunni commentators and, employing a descriptive-analytical approach, seeks to address the question: How have Sunni exegetes interpreted this verse? Through a critical review and thematic analysis of their interpretations, the article demonstrates that the dominant exegetical position proves problematic in seven out of eight major interpretive dimensions. Despite certain ambiguities, the interpretation proposed by Abū Muslim al-Iṣfahānī (d. 322 AH) emerges as the more coherent and plausible reading, especially when refined and supplemented. According to Abū Muslim—whose rationalist approach has gained recognition among numerous modern exegetes—the term “al-rasūl” refers to Prophet Moses (peace be upon him), and “athar” denotes his religious teachings and tradition, rather than the dust beneath Gabriel’s horse. Hence, in response to Moses’ reproach, al-Samiri claims to have attained a form of insight inaccessible to the rest of the Israelites. He initially adopted certain of Moses’ teachings, but, finding them beyond the people’s comprehension, abandoned them and fashioned the golden calf to satisfy their demand for a visible deity (cf. al-Aʿrāf 7:138).