نویسندگان:

سعید سبوئی جهرمی¹ ، سید حسین نوری² ، احمدرضا خسروی³ .

¹دانشجوی کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

²استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران

³سطح سه حوزه علمیه قم، کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم، دبیر گروه اصول فقه مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)، قم، ایران

چکیده فارسی: روابط بین زوجین در فقه و حقوق اسلامی، دارای احکام و قواعد خاصی است که برای دست‌یابی به آن گاهی رجوع به عرف لازم می‌شود؛ اما با توجه به اختلاف‌های موجود بین عرف‌ها، تشخیص عرف معیار در برخی موارد با مشکل روبرو می‌شود. این پژوهش که با روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام گرفته است، درصدد بررسی چالش‌های فقهی و حقوقی ناشی از تفاوت‌های عرفی در روابط زوجین است. پس از بررسی منابع فقهی و حقوقی، این نتیجه به دست آمد که تغایر عرفی گاه در طول زمان رخ می‌دهد و گاهی به دلیل وجود چند عرف مختلف در یک ‌زمان پدید می‌آید. در نوع اول از تغایر، تنها عرفی می‌تواند مبنا باشد که به نحوی از ناحیه شرع تأیید شود؛ اما در نوع دوم از تغایر، عرف معیار چهار حالت دارد؛ حالت اول: رعایت حال زوج؛ حالت دوم: رعایت حال زوجه؛ حالت سوم: لحاظ حال مجموع زوجین؛ حالت چهارم: رعایت عرف جامعه که باید از دلیل هر مورد، ملاک آن به دست آید.

کلمات کلیدی: خانواده ، حقوق ، زوجین ، فقه ، مغایرت عرفی .

Examining the Jurisprudential and Legal Challenges Arising from Customary Disparities Between Spouses

English Abstract: Marital relations in Islamic jurisprudence and law are governed by specific rulings and principles, which sometimes require reference to customary norms (ʿurf ). However, due to variations among customs, determining the standard ʿurf in certain cases poses challenges. This descriptive-analytical study, conducted using library resources, seeks to examine the jurisprudential and legal challenges stemming from customary differences in spousal relations. After reviewing jurisprudential and legal sources, it was concluded that customary disparities may arise either over time or due to the coexistence of multiple customs in a given period. In the first type of disparity, only a custom somehow endorsed by religious sources (sharʿ) can serve as the basis. In the second type, the standard ʿurf has four possible approaches: 1) consideration of the husband’s customary context, 2) consideration of the wife’s customary context, 3) consideration of both spouses’ combined context, or 4) adherence to the broader societal custom. The appropriate criterion must be derived from the evidence in each case.