نویسندگان:

¹استادیار حقوق، دانشکده مدیریت، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

چکیده فارسی: مهریه از مصادیق مهم حقوق مالی زوجه است و حد متعارف آن، آثار خوبی را به دنبال دارد؛ اما افزایش بی‌رویۀ میزان آن در سال‌های اخیر، مهریه را از کارکرد واقعی خارج کرده است و موجب پدیدآمدن معضلات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی شده است. صاحب‌نظران برای حل مشکل پیش‌گفته، نظریات مختلفی را مطرح کرده‌اند. این دیدگاه‌ها با وجود فوایدی که دارند، جامع نیستند و همۀ جوانب مهریه را دربر نمی‌گیرند. این جزئی‌نگری ناشی از فقدان روش‌شناسی مناسب در مطالعات پیش‌گفته است. نگارنده با روش تحلیل مضمون و هرمنوتیک و با تکیه بر داده‌های افکارسنجی، ضمن دسته‌بندی نظام‌مند دیدگاه‌های موجود و نقد آنها، بر حفظ حقوق همۀ ذی‌نفعان از جمله زوج، زوجه، وارثان و طلبکاران زوج تأکید دارد. از‌آنجا‌که در نظام فقهی حقوقی ایران، اختیار زوج بر اموال خود مطلق و بی‌حصر نیست و مهریه نامتعارف از مصادیق دیون مضار قلمداد شده است، پیشنهاد می‌شود نفوذ مهریه مازاد بر ثلث اموال زوج، به رضایت سایر ورثه و طلبکاران موکول شود و ماده 1078 قانون مدنی اصلاح گردد.

A Theoretical Analysis of Approaches to Controlling Non-Customary Dowries (Mahr) and the Feasibility of Extending the Rule of Non-Enforceability to Dowries Exceeding One-Third of the Husband’s Assets

English Abstract: Dowry (Mahr) is a significant financial right of the wife, and its customary amount yields positive outcomes. However, its excessive inflation in recent years has diverted Mahr from its original purpose, leading to socio-cultural and economic challenges. Scholars have proposed various theories to address this issue, yet these approaches — despite their merits — lack comprehensiveness and fail to account for all dimensions of Mahr. This partial perspective stems from the absence of a sound methodology in the abovementioned studies. Using thematic analysis and hermeneutics, and relying on opinion survey data, the author systematically categorizes and critiques existing viewpoints, emphasizing the need to safeguard the rights of all stakeholders, including the husband, wife, heirs, and the husband’s creditors.  Given that Iranian jurisprudential-legal system does not recognize absolute and unrestricted authority of the husband over his assets — and given that non-customary Mahr is considered an instance of debts incurred to cause harm (duyūn muḍārra) — this study proposes that the enforceability of Mahr exceeding one-third of the husband’s assets be contingent upon the consent of other heirs and creditors. Accordingly, Article 1078 of the Civil Code should be amended.