نویسندگان:

معصومه شهریاری¹ ، زهرا سادات میرهاشمی² ، زهرا راستی³ .

¹دانشجوی دکتری رشتة فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران

²دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

³مربی گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران

چکیده فارسی: «قاعده اقدام» از قواعد فقهی مورد استناد در بسیاری از ابواب فقهی است که در حوزه خانواده مغفول واقع شده است. بر اساس این قاعده، هر شخصی که اقدام مضری علیه اموال یا حقوق خود انجام دهد، موجب سلب حق می‌شود و بر دیگری مسئولیتی ایجاد نمی‌کند. ادله مورد استناد برای اثبات این قاعده سنت، عقل و اجماع است. پژوهش حاضر در پی شناسایی مصادیق کاربرد قاعده اقدام در حقوق خانواده است که با روش توصیفی - تحلیلی و جمع‌آوری اطلاعات از طریق کتابخانه انجام گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد این قاعده در مواردی همچون ازدواج مجدد زوج، انحلال و طلاق و در حقوق مالی زوجه همانند حق مهریه استناد‌شدنی است.

کلمات کلیدی: ازدواج مجدد ، حق حبس ، هبه ، قواعد فقهی ، قاعده اقدام ، فراش ، حقوق زوجیتی ، حق مهریه .

The Principle of "Iqdām" (Voluntary Harmful Action) and Its Application in Family Law

English Abstract: The Principle of "Iqdām" (Initiative; Voluntary harmful action) is a jurisprudential rule frequently invoked across various fields of Islamic jurisprudence, though it has been overlooked in the domain of family law. According to this principle, if a person takes harmful action against his own property or rights, he forfeits his claim, and no liability is imposed on another party. The evidence supporting this principle is derived from the Sunnah, rational reasoning (ʿaql), and [scholarly] consensus (ijmāʿ). This study seeks to identify instances where the Principle of Iqdām applies in family law, employing a descriptive-analytical methodology and gathering data through library research. The findings indicate that this principle can be invoked in cases such as a husband's remarriage, dissolution of marriage (including divorce), and the financial rights of the wife, such as the right to dowry (mahr).