نویسندگان:

پروانه دانش¹ ، فاطمه جعفری ندوشن² ، اعظم خطیبی³ ، حسین نازک تبار⁴ .

¹دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران ، ایران

²دانشجوی دکتری، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی،دانشگاه پیام نور، تهران. ایران

³دانشیار گروه علوم اجتماعی ، دانشگاه پیام نور، تهران ، ایران

⁴دانشگاه پیام نور

چکیده فارسی: نابرابری جنسیتی یکی از پایدارترین اشکال نابرابری اجتماعی است که در ساختارهای کلان جامعه ریشه دارد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده توسط مجمع جهانی اقتصاد، ایران در سالهای متوالی در شاخص‌های مربوط به مشارکت اقتصادی زنان در رتبه‌ای پایین قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف ارائه تحلیلی جامعه‌شناختی از بسترهای ساختاری و فرهنگی شکل‌دهنده شکاف جنسیتی در میان زنان شاغل در سازمان‌های دولتی تهران انجام شده است.این مطالعه با رویکرد کیفی و مبتنی بر استراتژی داده‌بنیاد (اشتروس و کوربین، 1998) طراحی گردیده است. جامعه پژوهش، شامل زنان کارمند با بیش از پنج سال سابقه کاری است که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند.داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه ساختاری و عمیق با 25 نفر گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شد.عوامل علی شامل نابرابری در دستمزد و ارتقا، ویژگی‌های رفتاری و اعتماد به نفس پایین، تبعیض در دسترسی به منابع و ساختار اداری تبعیض‌آمیز شناسایی گردید.همچنین بسترهای زمینه‌ای چون سیاست‌های کلان دولتی، کلیشه‌های فرهنگی،بی توجهی به پتانسیل ها و احساس ناامنی شغلی در تشدید این شکاف نقش داشتند.یافته‌ها نشان داد که پدیده محوری،«بازتولید شکاف جنسیتی در ساختار و فرهنگ اداری »است. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که شکاف جنسیتی در مشارکت اقتصادی پدیده‌ای ساختاری، نهادی و فرهنگی است.

کلمات کلیدی: نابرابری جنسیتی ، نظریه داده بنیاد ، شکاف جنسیتی ، فرهنگ اداری ، تبعیض ساختاری .

Sociological Analysis of the Contexts of Gender Gap in Economic Participation (Employed Women in Government Offices of Tehran)

English Abstract: Gender inequality remains one of the most persistent forms of social stratification embedded in economic, cultural, and institutional structures. According to the World Economic Forum, Iran continues to rank among the lowest countries in the Global Gender Gap Report 2025, particularly in the domain of economic participation. This study was designed using a qualitative approach based on a grounded theory strategy (Strauss & Corbin, 1998). The study population included female employees with more than five years of work experience, selected through purposive sampling. Data were collected through semi-structured in-depth interviews with 25 participants and analyzed in three stages: open, axial, and selective coding. Causal factors identified included inequality in wages and promotion, behavioral characteristics and low self-confidence, discrimination in access to resources, and discriminatory administrative structures. Contextual factors, such as macro-level government policies, cultural stereotypes, neglect of potential, and job insecurity, also played a role in intensifying this gap. Findings indicated that the core phenomenon is the “reproduction of gender gap in administrative structure and culture”. The study concludes that gender inequality in economic participation is a structural, institutional, and cultural phenomenon.