نویسندگان:

¹دانشیار گروه حسابداری، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران.

²دانشجوی کارشناسی حسابداری، گروه حسابداری، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران.

چکیده فارسی: این پژوهش کیفی با رویکرد نظریۀ داده‌بنیاد بر پایۀ الگوی اشتراوس و کوربین با هدف ارائۀ مدلی نظری برای تبیین راهبردهای زنان جوان ایرانی (۱۸ تا ۴۰ سال) در مدیریت و عقلانی‌سازی هزینه‌های آرایشی انجام گرفت. داده‌ها از طریق ۳۲ مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و نمونه‌گیری نظری تا رسیدن به اشباع ادامه یافت. تحلیل داده‌ها با کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام پذیرفت و اعتبارپذیری از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان و ممیزی همکار تأمین شد. یافته‌ها نشان داد مصرف آرایشی رفتاری پویا و موقعیت‌مند است که در آن، فشارهای نمادین زیبایی با محدودیت‌های مالی در تعامل قرار می‌گیرد. نوآوری پژوهش تبیین مصرف آرایشی به‌مثابۀ «چانه‌زنی میان زیبایی و بودجه» و ارائۀ چارچوبی بومی برای عقلانی‌سازی آن است. مفهوم محوری «عقلانی‌سازی موقعیت‌مند مصرف آرایشی» این فرایند را مهارتی راهبردی می‌داند که کارکردهای روان‌شناختی، مانند تنظیم هیجان و تقویت خودباوری را با ملاحظات اقتصادی مانند اولویت‌بندی و مدیریت هزینه‌ها تلفیق می‌کند. در این چارچوب، میل به مصرف در تعامل با شرایط زمینه‌ای و مداخله‌گر شکل می‌گیرد و تعدیل می‌شود. راهبردهایی مانند بودجه‌بندی آگاهانه، اولویت کارکرد، کاهش شدت مصرف و اصلاح پس از تجربه، تعادلی میان رضایت ظاهری و پایداری مالی ایجاد و چرخۀ مصرف را بازتنظیم می‌کند. این مدل، مصرف آرایشی را کنشی چندلایه می‌داند که عقلانیت روزمره، هیجان، فشارهای نمادین و محدودیت‌های مالی را درهم می‌آمیزد و می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری فرهنگی، آموزش سواد مالی و طراحی محصولات متناسب با واقعیت‌های اقتصادی مصرف‌کنندگان فراهم آورد.

Situated Rationalization of Cosmetic Consumption under Financial Constraints: A Grounded Theory Based on the Experiences of Young Iranian Women

English Abstract: Utilizing the Strauss and Corbin’s grounded theory approach, This qualitative study, aimed to develop a theoretical model that elucidates the strategies of young Iranian women (18–40) in managing and rationalizing cosmetic expenditures. The data were obtained through 32 semi-structured interviews, with theoretical sampling continuing until saturation. Open, axial, and selective coding was employed in order to analyze de data, and credibility was ensured through member checking and peer debriefing. The findings suggest that cosmetic consumption is a dynamic and context-dependent behavior in which symbolic pressures of beauty interact with financial constraints. The study’s main contribution is the conceptualization of cosmetic consumption as a “negotiation between beauty and budget” and the development of a context-sensitive framework for its rationalization. The core concept, situated rationalization of cosmetic consumption, conceptualizes this process as a strategic skill that integrates psychological functions—such as emotional regulation and underpining self-confidence—with economic considerations, including prioritization and cost management. Within this framework, the desire for consumption emerges and is moderated through the interaction of contextual and intervening conditions. Strategies including conscious budgeting, prioritizing functionality, diminishing the intensity of consumption, and post-experience adjustment create a balance between aesthetic satisfaction and financial sustainability, thereby recalibrating the cycle of consumption. Cosmetic consumption is conceptualized by this model as a multilayered practice that intertwines everyday rationality, emotions, symbolic pressures, and financial constraints. It may provide a useful foundation for cultural policymaking, financial literacy education, and the design of products aligned with consumers’ economic realities.