نویسندگان:

¹دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

²عضو هیات علمی دانشگاه رازی

چکیده فارسی: ادبیات معاصر در سال‌های اخیر با ورود پررنگ‌ تجربه‌های زیستی زنان، به‌‌ویژه مادری با خلأ نظری مواجه شده است؛ چراکه این تجربه‌ها در چارچوب‌های سنتی ادبیات جای نمی‌گیرند. پژوهش حاضر با هدف امکان‌شناسی «ادبیات مادرانه» به‌مثابۀ ژانری نوظهور در نقد ادبی معاصر انجام شده است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی بوده و آثاری از شارلوت پرکینز گیلمن، سیمون دوبووار و شیوا علی‌نقیان به‌عنوان نمونه‌های شاخص تحلیل شده و ویژگی‌های متمایز این ژانر بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ادبیات مادرانه واجد شاخصه‌هایی مستقل است همچون: تمرکز بر بدن‌مندی، تجربه‌های عینی مادری، روایت‌های چندصدایی، بهره‌گیری از فرم‌های روزنگاشتی متناسب با زیست مادری و ایفای نقش انتقادی در برابر گفتمان‌های تثبیت‌شده دربارۀ مادری. این ژانر با عبور از مرزهای سنتی گونه‌ای خودآگاهی جمعی دربارۀ تجربۀ مادری پدید می‌آورد و نشان می‌دهد مادری آغازی تازه برای بازآفرینی زبان زنانه است. این خصوصیات بیانگر آن است که ادبیات مادرانه ظرفیت تثبیت درجایگاه ژانری مستقل را دارد. نوآوری این پژوهش در آن است که برای نخستین بار مادری از سطح «موضوع» به سطح «ژانر» ارتقا یافته و جایگاهی نظری در مباحث ژانرشناسی یافته است. اهمیت این نتیجه آن است که ادبیات مادرانه به غنای نقد ادبی و مطالعات جنسیت کمک می‌کند.

A study on Motherly Literature as a newfound Genre in Contemporary Literary Criticism

English Abstract: In recent years, contemporary literature has increasingly incorporated women’s lived experiences—particularly those of motherhood—yet remains theoretically underdeveloped in addressing them, as such experiences do not fit within traditional literary frameworks. This study aims to explore the possibility of recognizing “motherly literature” as an emerging genre in contemporary literary criticism. Using a descriptive–analytical method, the research examines selected works by Charlotte Perkins Gilman, Simone de Beauvoir, and Shiva Ali-naghian as representative examples to identify the distinctive features of this genre. The findings reveal that motherly literature possesses independent characteristics such as an emphasis on embodiment, the concrete realities of motherhood, polyphonic narratives, the use of diary-like forms corresponding to motherly life, and a critical stance toward dominant discourses on motherhood. By transcending conventional boundaries, this genre fosters a form of collective self-awareness about motherly experience and demonstrates that motherhood can serve as a new point of departure for reimagining feminine language. The study’s innovation lies in elevating motherhood from a thematic concern to a generic category, thus establishing its theoretical significance. Ultimately, motherly literature enriches both literary criticism and gender studies.