نویسندگان:

فهیمه زارع زاده¹ ، حنانه باقری² .

¹نویسنده مسئول، استادیار گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

²دانشجوی کارشناسی‌ارشد گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده فارسی: موضوع معراج که درباره سیر شهودی یک شخصیت پاک به عوالم فرامادی است بدلیل دربرداشتن آموزه‌های اخلاقی- رفتاری و تأثیرگذاری‌اش بر اصلاح ساختارهای اجتماعی همواره مورد توجه بوده است. آنگونه که طی سده‌های متمادی تاریخی- از ادوار باستانی تا به امروز- انگیزه‌ای قلمداد می‌شده تا در باب آن نگارش‌ها و تصویرسازی‌های متعددی انجام گیرد. با ابتناء بدین موضوع، پژوهش حاضر بر دو نسخه: معراج‌نامه میرحیدر و کمدی الهی دانته متمرکز شده تا به صورت مطالعه موردی، صرفاً یک نشانه از آنها یعنی زنان دوزخی را بررسی و تحلیل نماید. زیرا این نشانه در توصیفات متنی- تصویری‌ یکی با دیدگاه اسلامی و در دیگری از منظر دین مسیحیت توصیف و تجسم یافته است. فلذا سؤال پژوهش آنست که: در دو نسخه مورد بحث، زنان دوزخی به چه نحوی مورد توصیف و تصویرگری قرار گرفته و وجوه اشتراک و افتراق‌شان چیست؟ برآیند تطبیقی بر یافته‌های حاصله نشان می‌دهند که اگرچه در هر نسخه به عذاب‌های گوناگونی پیرامون زنان پرداخته شده؛ لیکن تمامی آنها حول یک گناه واحد مطرح گردیده‌اند که منبعث از جوهره قدسی هر دو دین است و متعلق دانستن شدیدترین عذاب‌ها بدان در هر دو نسخه، سبب شده تا وجوه مشترک آنها در توصیف‌گری زنان دوزخی بیش از تفاوت-هایشان باشد.

کلمات کلیدی: زن ، تصویر ، دوزخ ، معراج‌نامه میرحیدر ، کمدی الهی دانته .

A Comparative Analysis of the Depiction of Damned Women in Mir Heydar’s Mi‘rajnameh and Dante’s Divine Comedy

English Abstract: The subject of Mi‘raj, referring to the visionary ascent of a purified individual to metaphysical realms, has consistently attracted scholarly attention due to its ethical teachings and influence on social reform. Throughout centuries, from ancient times to the present, it has inspired numerous literary and iconographic works. This study focuses on two texts within this thematic context: Mi‘rajnameh by Mir Heydar and Dante’s Divine Comedy. Employing a case study approach, it analyzes a shared motif—the depiction of damned women—portrayed from Islamic perspectives in the former and Christian theological viewpoints in the latter. The central research question investigates how damned women are described and illustrated in these works, and what points of convergence and divergence exist between them. Comparative analysis reveals that although the texts elaborate various punishments inflicted upon women, all center around a singular sin rooted in the sacred essence of both religions. The attribution of the severest punishments to this sin in both texts results in greater similarity than difference in their portrayal of damned women.