نویسندگان:

زینب عصمتی¹ ، لطیفه حسینی² .

¹استادیار، گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، کرج، ایران

²دکترای حقوق بین الملل - استادیار گروه حقوق دانشگاه الزهرا(س)

چکیده فارسی: هدف: سقط جنین ایمن یکی از پرچالش‌ترین مسائل در حقوق بشر و بیو اخلاق است که تنشی اساسی بین خودمختاری تولیدمثل زنان و حق زندگی جنین ایجاد می‌کند. در حالی که حقوق بشر بین‌المللی معاصر به طور فزاینده‌ای سقط جنین ایمن را در چارچوب حفاظت از سلامت، کرامت و خودمختاری بدنی زنان قرار می‌دهد، گفتمان حقوق بشر اسلامی معمولاً بر تقدس زندگی جنین تأکید دارد و سقط جنین را جز در موارد استثنایی مانند تهدید جدی به جان مادر محدود می‌کند.
روش: این مقاله از رویکرد توصیفی–تحلیلی و مقایسه‌ای برای بررسی بنیادهای هنجاری هر دو سیستم استفاده می‌کند و به ارزیابی این می‌پردازد که آیا می‌توان چارچوب قانونی متعادلی بین حقوق مادر و جنین ایجاد کرد یا نه.
یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهند که با وجود تفاوت‌های دکترینال در خصوص آغاز حیات و وضعیت قانونی جنین، هر دو سیستم به تعهد هنجاری مشترکی در زمینه کرامت انسانی و حفاظت از زندگی دارند. با این حال، حقوق بشر معاصر تمایل دارد حق سلامت مادر و آزادی از رفتارهای ظالمانه یا تحقیرآمیز را اولویت دهد، در حالی که فقه اسلامی تقدس زندگی جنین را اولویت می‌دهد مگر اینکه اصل ضرورت (داروره) اعمال شود.
نتیجه‌گیری: این مطالعه نتیجه‌گیری می‌کند که یک چارچوب تلفیقی از طریق تفسیر مبتنی بر کرامت انسانی قابل دستیابی است که وضعیت اخلاقی جنین را به رسمیت می‌شناسد و در شرایط خاصی مانند تهدید شدید به زندگی مادر، آسیب‌های جدی جسمی یا سختی غیرقابل تحمل، سقط جنین ایمن را مجاز می‌داند. بنابراین، تحقیق یک مدل هنجاری پیشنهاد می‌کند که تقدس زندگی را با سلامت زنان و خودمختاری اخلاقی آنها آشتی می‌دهد و به این ترتیب، پایه‌ای برای گفت‌وگوی حقوقی بین‌فرهنگی در مورد حقوق تولیدمثل فراهم می‌آورد.

کلمات کلیدی: کرامت انسانی ، حق حیات ، حقوق بشر اسلامی ، سقط جنین ایمن ، حقوق بشر معاصر .

Safe Abortion in Islamic Human Rights and Contemporary Human Rights: A Dialectic between the Mother’s Right to Life and the Fetus’s Right to Life

English Abstract: Objective: Safe abortion remains one of the most contested issues in human rights and bioethics, raising a fundamental tension between women’s reproductive autonomy and the fetus’s right to life. While the contemporary international human rights law increasingly frames safe abortion within the protection of women’s health, dignity, and bodily autonomy, the Islamic human rights discourse generally emphasizes the sanctity of fetal life and restricts abortion to exceptional cases such as serious threat to the mother’s life. Method: This article adopts a descriptive-analytical and comparative approach to examine the normative foundations of both systems and to assess whether a balanced legal framework can be achieved for both maternal and fetal rights. Results: The findings indicate that, despite divergent doctrinal premises regarding the beginning of life and the legal status of the fetus, both systems share a common normative commitment to human dignity and the protection of life. However, the contemporary human rights law tends to prioritize the mother’s right to health and freedom from cruel or degrading treatment, whereas the Islamic jurisprudence prioritizes fetal sanctity unless the principle of necessity (darūra) applies. Conclusion: The study concludes that an integrative framework is achievable through a dignity-based interpretation that recognizes the moral considerations of the fetus’s status while permitting safe abortion in narrowly defined circumstances such as severe threat to maternal life, serious physical harm, or unbearable hardship. Accordingly, the research proposes a normative model that reconciles the sanctity of life with women’s health and moral issues, thereby providing a foundation for a cross-cultural legal dialogue on reproductive rights.