نویسندگان:

بشری عبدخدایی¹ ، خدیجه احمدنژاد² .

¹گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد

²دانش آموخته فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده فارسی: رویکرد مقاصدی، با محوریت قرار دادن اهداف شریعت، ابزاری کارآمد در فرایند استنباط احکام فقهی است که چالش‌های ناشی از نگاه صرفاً ظاهرگرایانه به مبانی فقهی را مرتفع می‌گرداند. این رویکرد، درک عمیق‌تری از نصوص فقهی ارائه می‌دهد و ضرورت توجه به حکمت‌های تشریع را برجسته می‌کند. . بر این اساس در نوشتار حاضر مبانی فقهی مهریه در پرتوی مقاصد شریعت واکاوی گشته است. روش پژوهش بر پایۀ توصیف، تطبیق و تحلیل است؛ ابتدا احکام مهریه با نظر به آراء مشهور بیان شده و مبانی آن که عمدتاً نصوص است مورد بررسی قرار گرفته است، در گام بعد مقایسه‌ای میان رویکردهای ظاهرگرا به نصوص در برابر رویکردهای مقصدگرایانه صورت گرفته و در پایان دستاورهای حاصل از این تطبیق مورد تحلیل واقع شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که نگاه به مهریه به عنوان عوض (بضع) با مقاصد شریعت نکاح ناسازگار است. رویکرد مقاصدی نشان می‌دهد که مهریه، فراتر از جنبه مالی، دارای ابعاد معنوی و اخلاقی است و باید در چارچوب ضروریات (مانند حفظ نسل و آرامش خانواده)، حاجیات (تسهیل ازدواج و رفع حرج) و تحسینیات (نماد صداقت و عشق) تبیین شود. این نتیجه برگرفته از مضامین برخی نصوص است که مهریه را پیشکش و نحله‌ای برای زوجه در آغاز زندگی مشترک معرفی می‌کنند که نشان از ماهیت معنوی آن دارد. دسته دیگر روایات نیز به ضرورت پرداخت مهریه در آستانه جدایی اشاره داردکه می‌توان آن را پشتوانه‌ای مالی و جبران‌کننده پیامدهای روانی جدایی برای زن دانست.این تحلیل، ضمن تأیید حقوق زن، به تحکیم بنیان خانواده کمک می‌کند.

کلمات کلیدی: حقوق زنان ، روابط زوجین ، مهریه ، مقاصد شریعت ، روایات مهریه .

Reviewing jurisprudential proofs of dowry with a purpose-based approach approach

English Abstract: Reviewing jurisprudential proofs in side of Sharia objectives is an appropriate approach in facing jurisprudential challenges. Hadiths are one of the most important foundations of rulings, and accurate understanding leads to effective jurisprudence. Since the jurist's attention to purposes leads to a deeper interpretation than the apparent meaning of the text, the objectives of religion can be considered in the interpretation of jurisprudential proofs. In this article, jurisprudential proofs of dowry are reviewed. The importance of the family system and its laws, such as dowry, is a motivation for research. to prevent misuses in the social, some laws must be changed. Accordingly, jurisprudential proofs that deal with dowry have been analyzed in two approaches: text-based and purpose-based. The result is that the transactional view of dowry is in conflict with the purposes of marriage law. The objectives approach is based on the fact that dowry has spiritual and moral dimensions in addition to the financial aspect. Hadiths that emphasize the importance of giving dowry after marriage and before sexual relations are based on its spiritual nature as a gift to the wife to prepare her to start sexual relations. According to another group of hadiths, dowry must be paid during divorce, which from a legal point is considered compensation for spiritual damage.