نویسندگان:
زهرا سمیعی نسب1 ، سید حسن طباطبایی2 .1دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سمنان
2استادیار و عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سمنان
چکیده فارسی:
چکیده
رمان همسایهها اثر احمد محمود،نمونهای شاخص از ادبیات اقلیمی ایران است که تصویری زنده از بستر اجتماعی،فرهنگی و سیاسی جنوب کشور در میانه سده چهاردهم شمسی ارائه میدهد.محور اصلی این رمان، بازنمایی جایگاه زنان و انعکاس باورهای عامیانه مرتبط با آنان است؛باورهایی که ریشه در سنتهای تاریخی، ارزشهای فرهنگی و خرافات اجتماعی دارند و در روایت محمود در قالب مفاهیمی چون غیرت مردانه،خودزنی، نقشهای سنتی زنانه،اعتقاد به بخت و اقبال، پیشگوییهای مادرانه،آوازخوانی،رفتارهای هیجانی،تحقیر و توهین جنسیتی و نگاه قضاوتگرانه نسبت به زنان بیشوهر بازتاب یافتهاند.روش پژوهش توصیفی–تحلیلی و مبتنی برمطالعه کیفی کتابخانهای است.دادهها با تمرکز بر شواهد متنی رمان استخراج و در پرتو مبانی نظری فولکلور و فرهنگ عامه تحلیل شدند.بررسی نشان میدهد محمود با بهرهگیری از ظرفیتهای ادبیات اقلیمی و رئالیسم اجتماعی،این باورها را نه صرفاً بهعنوان بازتاب فرهنگ بومی،بلکه بهعنوان ابزار نقدساختارهای مردسالارانه و بازنمایی محدودیتهای تحمیلشده بر زنان به کار گرفته.در نتیجه هرچند محمود درمواردی برخی کلیشهها و تعمیمهای جنسیتی را بازتولید کرده،اما با برجستهسازی رنج،محرومیت و تلاش زنان،زمینهای برای طرح پرسشهای انتقادی درباره نقشها و هویتهای زنانه فراهم آورده.از این منظر،همسایهها متنی است که علاوه بر ارزش ادبی،دارای اهمیت جامعهشناختی و مردمشناختی در شناخت فرهنگ عامه و باورهای مرتبط با زنان در ایران معاصر است.
womens folk beliefs in hamsay romance
English Abstract: Abstract The novel The Neighbors by Mahmoud is a prominent example of regional literature in Iran, providing a vivid depiction of the social, cultural, and political context of southern Iran in the mid-20th century. A central theme of the novel is the representation of women’s status and the reflection of popular beliefs associated with them—beliefs rooted in historical traditions, cultural values, and social superstitions. In Mahmoud’s narrative, these beliefs are manifested through concepts such as male honor and control, self-harm, traditional female roles, belief in luck and, maternal foresight, women’s singing, emotional behaviors, gendered humiliation and insults, and social judgment toward widowed women. This study employs a descriptive-analytical approach based on qualitative library research. Data were extracted from the text and analyzed through the theoretical frameworks of folklore and popular culture, presents these beliefs not merely as reflections of local culture but as instruments to critique patriarchal structures and to portray the limitations imposed on women in traditional society. From this perspective, The Neighbors is a text of not only literary value but also sociological and ethnographic significance in understanding popular culture and women-related beliefs in contemporary Iran. Keywords: Ahmad Mahmoud, The Neighbors, popular culture, women’s folk beliefs, social